Oorlogen en hoge staatsschulden hebben in de geschiedenis vaak geleid tot meer politieke bemoeienis met het beleid van centrale banken en ook nu staan onafhankelijkheid van de ECB en de Fed onder toenemende druk, soms ook door eigen toedoen. ‘Toen Mario Draghi in 2012 zei dat hij alles zou doen wat nodig was om de euro te behouden, heeft hij de onafhankelijkheid van de ECB weggegooid.’
De onafhankelijkheid van centrale banken staat onder druk en dat zal alleen maar erger worden. Dat was de conclusie van de BNR-podcast Het Grote Plaatje die werd opgenomen tijdens de Portfolio Day van Investment Officer maandag in Bussum. Presentator Rens de Jong besprak hier de toekomst van de centrale banken met de huiseconomen en IO-columnisten Han de Jong en Edin Mujagić en Global Head of Raboresearch Menno Middeldorp.
‘Je ziet de politieke druk zich opbouwen’, constateerde Middeldorp. ‘Dat gebeurde in de geschiedenis vaker in tijden van oorlog en oplopende staatsschulden en dat is nu niet anders.’ De Jong en Mujagić konden dat alleen maar beamen. Mujagić noemde als voorbeeld de oplopende staatsschuld van Frankrijk, waardoor de pogingen om aan de Europese begrotingsdiscipline te ontkomen alleen maar zullen toenemen.
In de afgelopen decennia werd de onafhankelijkheid van centrale banken als cruciaal voor financiële stabiliteit beschouwd om bestand te zijn en te blijven tegen de politieke waan van de dag. Maar zo vanzelfsprekend is dat niet en ook nooit geweest, aldus De Jong. ‘Vroeger volgde de Nederlandsche Bank bijna altijd de Bundesbank en ook de Bank of England is pas sinds de jaren negentig onafhankelijk.’
De beste sinds Paul Volcker
Onvermijdelijk kwamen in de podcast ook de recente pogingen van Donald Trump ter sprake om renteverlagingen door de Fed af te dwingen. De Amerikaanse president probeerde de vorige Fed-voorzitter Jerome Powell weg te pesten en oefende druk uit op zijn opvolger Kevin Warsh, in beide gevallen zonder resultaat. ‘Kevin Warsh heeft alles om de beste Amerikaanse Fed-voorzitter te worden sinds Paul Volcker in de jaren tachtig’, aldus Mujagić.
Veel minder te spreken is de beheerder bij Beleggingsfonds Hoofbosch over ECB-president Christine Lagarde. ‘Onder Lagarde is de ECB te veel bezig met politiek’, refereerde Mujagić onder meer aan de herhaalde malen dat de ECB-voorzitter zich de afgelopen jaren over de klimaatrisico’s voor het financiële stelsel heeft uitgelaten. Door zich op politiek terrein te begeven, zou Lagarde de politiek uitdagen zich ook met de ECB te bemoeien.
Mujagić is al lange tijd kritisch op de ECB. ‘Toen Mario Draghi in 2012 zei dat hij alles zou doen wat nodig was om de euro te behouden, heeft hij de onafhankelijkheid van de ECB weggegooid.’ Daarin vond Middeldorp hem te ver doorschieten. ‘Wat Draghi zei was op dat moment van de eurocrisis cruciaal om de euro te redden. Er zijn weinig mensen die vinden dat hij dat niet had moeten doen, behalve dus Edin.‘
Meer zorgen over Fed dan ECB
Middeldorp maakte een onderscheid tussen de politieke druk die wordt uitgeoefend op de centrale banken als juridische instituties en de personen die aan het hoofd staan van die centrale banken. In dat opzicht maakt hij zich meer zorgen over de onafhankelijkheid van de Fed dan die van de ECB. ‘Om de positie van de Fed te veranderen, hoeft het Congres maar één wet te wijzigen. Voor de ECB geldt dat alle landen het daarover eens moeten worden.’
De Jong gaf daarbij wel aan, dat ook in de VS de onafhankelijkheid van de Fed politiek breed gedragen wordt. ‘Op de eerste lijstjes die ik zag met mogelijke kandidaten van Trump om Jerome Powell op te volgen, stonden mensen die er niet thuis hoorden. Daarvan hebben ook de Republikeinen die Trump altijd volgen gezegd dat ze die clowns niet als Fed-voorzitter willen hebben. Met Warsh heeft Powell een heel gedegen opvolger gekregen.’
Over de opvolging van Lagarde, waarvan de termijn volgend jaar afloopt, doen uiteraard al de nodige namen de ronde. De voormalige president van De Nederlandsche Bank Klaas Knot wordt genoemd, maar daartegen spreekt dat al eerder een Nederlander aan het roer heeft gestaan in Frankfurt. Wie het ook wordt, jij of zij zal stevig in de schoenen moeten staan om de toenemende druk uit de Europese hoofdsteden te weerstaan.
