De Wet toekomst pensioenen (Wtp) verandert niet alleen de pensioenopbouw, maar ook de vormgeving en verantwoording van het beleggingsbeleid. Deelnemersvoorkeuren, transparantie en langetermijnrendement krijgen meer nadruk. Als gevolg daarvan wordt de strategische basis van impactbeleggen steviger: het kan uitgroeien tot een integraal onderdeel van prudent en uitlegbaar pensioenbeheer. Dat vereist van pensioenfondsen wel scherpe keuzes, expliciete afwegingen en bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Per 1 januari 2026 zijn ruim dertig pensioenfondsen overgestapt naar het nieuwe pensioenstelsel, goed voor circa 500 miljard euro vermogen en ongeveer 10 miljoen deelnemers. De overgang naar de Wtp vraagt van pensioenfondsen om hun beleggingsbeleid opnieuw tegen het licht te houden en expliciet te onderbouwen hoe dit aansluit bij de langetermijndoelstellingen van het fonds en de voorkeuren van deelnemers.
Tegelijkertijd scherpt toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) het toezicht op duurzaamheidsrisico’s aan. Pensioenfondsen moeten expliciet inzicht geven in klimaat- en ESG-risico’s en kunnen zich niet langer verschuilen achter het argument dat duurzaamheidsrisico’s ‘pas op de lange termijn spelen’.
Tegen deze achtergrond komt het risicopreferentieonderzoek (RPO) — dat verplicht wordt voor pensioenfondsen onder de Wtp — centraal te staan. Hierin vragen veel fondsen niet alleen naar risicobereidheid van deelnemers, maar ook naar hun voorkeuren en ambities rondom duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord beleggen. Het RPO vormt daarmee de schakel tussen deelnemer en beleggingsbeleid en biedt fondsen een sterkere basis om impact- en duurzaamheidsdoelstellingen mee te nemen in hun beleggingsbeleid.
Dit vertaalt zich ook steeds vaker naar concrete beleggingskeuzes. Zo investeert PME in betaalbare huurwoningen die grotendeels worden gerealiseerd met biobased materialen, terwijl Pensioenfonds Detailhandel op basis van een deelnemersdialoog heeft besloten om het aandeel impactbeleggingen in de portefeuille uit te breiden. Deze voorbeelden illustreren hoe pensioenfondsen maatschappelijke doelstellingen steeds vaker combineren met het streven naar een aantrekkelijk langetermijnrendement. Tegelijkertijd helpen de uitkomsten van het RPO fondsen om dergelijke keuzes beter te onderbouwen richting de toezichthouder.
In dit licht ontwikkelt impactbeleggen zich van niche naar strategisch instrument. Het sluit niet alleen aan bij maatschappelijke doelen, maar – mits goed onderbouwd – ook bij de voorkeuren en risicobereidheid van deelnemers. Onder de Wtp krijgt impactbeleggen daarmee een steviger strategische basis en kan het, afhankelijk van de ambities van het fonds en de voorkeuren van deelnemers, uitgroeien tot een expliciete keuze binnen het risicokader, lifecycle-ontwerp en de evenwichtige belangenafweging. Duurzaamheid en impact worden zo, mede op basis van deelnemersvoorkeuren, integraal onderdeel van prudent en uitlegbaar pensioenbeheer.
Langetermijnimpact vraagt om bewuste allocatie
Veel impactbeleggingen bevinden zich in (illiquide) markten zoals de energietransitie, duurzame infrastructuur en sociale woningbouw. De Wtp biedt pensioenfondsen meer ruimte om dergelijke beleggingen vanuit een langetermijnperspectief te benaderen. Daarbij blijft het uitgangspunt onveranderd: beleggingen moeten financieel uitlegbaar zijn en bijdragen aan een evenwichtige risico-rendementsverhouding voor deelnemers.
Onder de Wtp positioneert DNB impactbeleggen nadrukkelijk als strategische allocatiekeuze: geen duurzaamheidsambitie los van rendement, maar een invulling van de returnportefeuille binnen een langetermijnhorizon, met expliciete aandacht voor financiële en ESG-risico’s. In de praktijk vertaalt zich dit naar beleggingen in onder meer duurzame infrastructuur, duurzaam vastgoed, private equity en private debt met duidelijke duurzaamheids- en impactdoelstellingen.
Van strategisch kader naar uitvoering
Om duurzaamheidsdoelstellingen, maatschappelijke impact en financieel rendement met elkaar te verbinden, is een helder en consistent kader essentieel. Impact en rendement moeten expliciet samenkomen in het strategisch beleggingsbeleid, met transparante onderbouwing van risico, liquiditeit en verwachte bijdrage aan het pensioenresultaat. De toenemende diversiteit aan deelnemersvoorkeuren en beleggingsmogelijkheden maakt een zorgvuldige vertaalslag naar de portefeuille noodzakelijk.
Afhankelijk van de ambities kan dit aanleiding zijn om (delen van) het impactbeleggingsproces uit te besteden aan gespecialiseerde impactmanagers met sectorspecifieke kennis en operationele ervaring. Een robuust selectieproces is daarbij cruciaal. Zowel het strategisch beleid als de impactdoelstellingen moeten worden vertaald naar concrete en meetbare criteria ten aanzien van de manager – zoals governance en track record – en de beleggingsinstrumenten, waaronder de gehanteerde impactdefinitie, beleggingscategorie, thema en geografische focus. Daarnaast is het van belang dat de beoogde impact op een consistente en geloofwaardige manier kan worden gemeten en gemonitord, zodat inzichtelijk blijft in hoeverre de beleggingen daadwerkelijk bijdragen aan de gestelde doelstellingen.
Tot slot: de sleutel tot geloofwaardig impactbeleggen
Uiteindelijk vraagt impactbeleggen onder de Wtp om meer dan intentie of beleidsvoornemens alleen. Het vereist scherpe keuzes, expliciete afwegingen en bestuurlijke verantwoordelijkheid. De fondsen die daarin slagen, onderscheiden zich niet door de mate van ambitie, maar door de kwaliteit van hun onderbouwing en uitvoering; van een helder (beleids- en risico-)kader tot allocatie, en van managerselectie tot het meten en monitoren van impact. Juist in de combinatie van financiële discipline, transparantie en aantoonbare impact ligt de sleutel tot geloofwaardig en toekomstbestendig beleggingsbeleid.
Impactbeleggen ontwikkelt zich daarmee van een afzonderlijk duurzaamheidsthema naar een geïntegreerd onderdeel van het strategisch beleggingsbeleid. Voor pensioenfondsen ligt de uitdaging niet langer in het formuleren van ambities, maar in het aantoonbaar realiseren en verantwoorden van maatschappelijke én financiële resultaten.
Marion Groothuis is senior beleggingsadviseur bij Ortec Finance, een wereldwijde leverancier van technologie en oplossingen voor het nemen van investeringsbeslissingen. Ortec Finance is onderdeel van het expertpanel van Investment Officer en schrijft maandelijks een bijdrage over uiteenlopende thema’s.
