Soms komt er een moment waarop je iets waar je al jaren naar kijkt, opeens totaal niet meer begrijpt. Dat gevoel heb ik deze zomer wanneer ik naar het financiële systeem kijk. De financiële markten voelen steeds meer als een theaterspel, losgezongen van hun oorspronkelijke doel en van het reële welzijn in de samenleving.
Beleggers discussiëren deze zomer over de vraag of we nu kunnen spreken van een AI-zeepbel of niet. De koers van het aandeel Shell steeg in juli nadat het aankondigde haar onderneming in hernieuwbare energie te verkopen, zodat het bedrijf zich volledig kan focussen op het oppompen van olie en gas. Intussen keuvelt men nog wat over de rentestanden, het recordniveau van de AEX en de recordwinsten voor olie- en gasbedrijven. Een zomer als alle anderen.
Buiten de theaterzaal voltrekt zich echter een drama. Daar zijn de gevolgen van klimaatverandering steeds voelbaarder en met de dag dystopischer. Massale bosbranden hebben in Frankrijk alleen al meer dan 200.000 mensen hun huis uitgejaagd; alsof je de hele stad Groningen laat verhuizen. Boeren zien hun oogsten massaal mislukken door de ongekende droogte. Het publieke leven komt piepend en krakend tot stilstand terwijl de veiligheidsregio’s overbelast raken. En de watersector kondigt code zwart af.
Tegelijkertijd groeit achter de voordeur de ongelijkheid tussen mensen mét en zonder airco. De beschikking over koele ruimte wordt een privilege. Kwetsbare ouderen zitten tijdens extreme hitte binnenshuis opgesloten en overlijden sneller. Ook drijft de verzengende warmte mensen letterlijk tot waanzin, getuige de enorme groei in huiselijk geweld tijdens hittegolven.
En dan te bedenken dat deze zomer waarschijnlijk één van de koelste is voor de rest van ons leven. Kun je nagaan wat dit betekent voor onze zomers én die van onze kinderen, de komende vijf tot vijftig jaar.
In het financiële theater is hier echter weinig van te merken. Deze voorvallen zijn een quantité négligable. Klimaatverandering telt nauwelijks in het script. Niet in de spreadsheets, niet in de beurskoersen en niet in de P&L’s. De gevolgen zijn hooguit mondjesmaat terug te zien in de cijfers, terwijl kapitaalallocatie een enorme invloed heeft op klimaatverandering in de buitenwereld.
In deze voorstelling die Het Financiële Systeem heet, is een enorme ‘georganiseerde onverantwoordelijkheid’ gecreëerd: we beperken ons tot de beperkte rol die ons is toebedeeld en voelen ons nauwelijks verantwoordelijk voor de desastreuze, collectieve gevolgen daarbuiten.
Het is precies die scheiding tussen schijnbare fictie en werkelijkheid die mij bevreemdt. Waar is code zwart in de financiële sector? Waar is het spoedoverleg om deze trend te keren?
Dit is geen column met grote oplossingen, doorwrochte analyses van hoe we hier zijn beland of duurzaam beleggingsadvies. Het is een uiteenzetting van mijn persoonlijke verbijstering en worsteling met wat we aan het doen zijn.
Op zijn best nodigt het uit tot bezinning: op onze eigen rol en op de bedoeling van theaterstuk Het Financiële Systeem. Het kan niet zo zijn dat dít is hoe we het hadden bedoeld? Waren de financiële markten niet oorspronkelijk bedoeld om de economie te dienen, en de economie op haar beurt om het welzijn en de kwaliteit van leven van mensen te bevorderen?
Wellicht kunnen we beginnen met bezielde betrokkenheid en verantwoordelijkheid voor elkaar. Niet als professional, maar als mens. Van daaruit kunnen we het script herschrijven, zodat de financiële sector weer gaat tellen wat echt telt.
Werner Schouten is directeur van de Impact Economy Foundation en schrijft maandelijks voor Investment Officer over de economische keuzes achter grote maatschappelijke vraagstukken, en de rol van kapitaal en beleid daarin.
