Een stijgende olieprijs of een dreigend tekort aan zeldzame aardmetalen is voor de meeste beleggers een herkenbaar risico. Maar wat als je ontdekt dat een essentiële grondstof voor het bedrijf waar je in belegt maar in vier fabrieken wordt gemaakt, en die allemaal in dezelfde stad in China staan? En wie had zien aankomen dat het sluiten van de Straat van Hormuz ook gevolgen zou hebben voor de voedselvoorziening vanwege de cruciale aanvoer van kunstmest?
Een portefeuille kan gespreid lijken en toch kwetsbaar zijn voor één verstoring wanneer bedrijven uit verschillende sectoren afhankelijk zijn van dezelfde grondstof, productielocatie of handelsroute. Een weerbare portefeuille vraagt daarom inzicht in de gedeelde afhankelijkheden binnen internationale waardeketens én in het vermogen van ondernemingen om zich aan veranderende omstandigheden aan te passen.
Vier fabrieken, één kwetsbaarheid
Tijdens een rondetafel over grondstoffenrisico’s bespraken we met Robert Horster van het Erasmus Commodity & Trade Center het voorbeeld van een diervoederproducent die ontdekte dat essentiële vitaminen voor zijn producten afkomstig waren uit vier fabrieken die allemaal in dezelfde Chinese stad stonden. Op papier waren er meerdere leveranciers, maar geografisch was de productie sterk geconcentreerd. Door een extra producent in een ander land te selecteren, verminderde het bedrijf deze afhankelijkheid.
Dit voorbeeld maakt duidelijk waarom blootstelling niet hetzelfde is als kwetsbaarheid. Twee ondernemingen kunnen dezelfde grondstof gebruiken, maar sterk verschillen in hun vermogen om een tekort op te vangen. Ook de snelheid waarmee een bedrijf kan schakelen, is van belang. Een alternatief dat pas na jaren beschikbaar komt, biedt bij een acute verstoring weinig bescherming.
Waardeketens onder druk
Mondiale ontwikkelingen maken deze afhankelijkheden steeds relevanter. De energietransitie vergroot de vraag naar kritieke mineralen, terwijl olie en gas belangrijk blijven voor productie en transport. Geopolitieke spanningen kunnen de toegang tot grondstoffen en handelsroutes beperken. Klimaatverandering beïnvloedt de beschikbaarheid van water en de opbrengst van landbouwgewassen.
Deze ontwikkelingen kunnen elkaar versterken, met gevolgen die verder reiken dan hogere inkoopprijzen. Een verstoorde handelsroute kan tegelijk de aanvoer van energie, kunstmest en andere grondstoffen raken, zoals we recentelijk gezien hebben bij de sluiting van de Straat van Hormuz. Daarmee kunnen uiteenlopende ondernemingen dezelfde schok ondervinden, ook wanneer zij in verschillende landen of sectoren actief zijn. De vraag voor beleggers is daarom niet alleen hoeveel duurder een grondstof wordt, maar ook of ondernemingen überhaupt kunnen blijven produceren en leveren.
Van onderneming naar portefeuille
Een bruikbare analyse begint bij de onderneming en haar waardeketen. Welke grondstoffen zijn essentieel? Waar worden ze gewonnen, geteeld of verwerkt? Welke leveranciers en routes zijn onmisbaar? De vervolgvraag is dan hoe het bedrijf op verstoringen is voorbereid. Sectorgegevens helpen om blootstellingen te signaleren, maar vertellen onvoldoende over de weerbaarheid van afzonderlijke ondernemingen.
Daarvoor is fundamentele analyse nodig. Heeft het management kritieke afhankelijkheden in beeld? Zijn alternatieven daadwerkelijk beschikbaar en getest? Hoe lang houden voorraden stand? Kan het bedrijf andere materialen gebruiken of zijn productie verplaatsen?
Op portefeuilleniveau komt daar een tweede vraag bij: welke afhankelijkheden delen de ondernemingen waarin wordt belegd? Spreiding over sectoren kan minder bescherming bieden wanneer bedrijven uiteindelijk steunen op dezelfde productieregio, waterbron of logistieke verbinding. Scenarioanalyses kunnen helpen deze samenhang te onderzoeken. Onvolledige gegevens maken dit momenteel nog lastig, maar dat is geen reden om gedeelde afhankelijkheden buiten beschouwing te laten. Bovendien kan AI sterk bijdragen aan het koppelen van verschillende databronnen en het in kaart brengen van afhankelijkheden.
Bijdrage van beleggers aan het versterken van weerbaarheid
Wanneer deze risico’s inzichtelijk zijn, volgt de vraag: wat is het handelingsperspectief? Beleggers kunnen hier op verschillende manieren invulling aan geven. Via engagement kunnen zij ondernemingen vragen hun kritieke waardeketens inzichtelijk te maken en maatregelen te nemen. Denk aan alternatieve leveranciers, beter voorraadbeheer en spreiding van productie. Het gesprek biedt de belegger extra inzicht in de huidige weerbaarheid en moedigt het bedrijf aan om het vermogen om verstoringen op te vangen te vergroten. Dit werkt door in het beleggingsproces: een grondstoffenafhankelijk bedrijf hoeft geen kwetsbare belegging te zijn als het goed voorbereid is. Het is aan de belegger om te beoordelen of de waardering voldoende rekening houdt met deze verschillen en of gedeelde afhankelijkheden binnen de portefeuille aanvaardbaar zijn.
Daarnaast kan het bewust alloceren van kapitaal oplossingen mogelijk maken die bijdragen aan het structureel verkleinen van de risico’s. Investeringen in waterbeheer, gezondere landbouwgrond of alternatieve productiecapaciteit kunnen de continuïteit van waardeketens ondersteunen. Waar risico’s moeilijk te financieren zijn, kunnen publieke en private partijen via blended finance risico’s delen. Zulke investeringen vragen steeds om een beoordeling van hun bijdrage aan weerbaarheid én hun verwachte rendement.
Tegelijkertijd blijft onderzoek nodig naar de weerbaarheid van ondernemingen, afhankelijkheden in de waardeketens en de gevolgen voor portefeuilles. Dit vraagt om samenwerkingen tussen beleggers, ondernemingen en onderzoekers, waarbij kennis van grondstoffenmarkten, bedrijfsmodellen en portefeuilleafhankelijkheden wordt samengebracht.
Wie alleen naar grondstoffenprijzen kijkt, ziet risico’s mogelijk pas wanneer ze zich voordoen. Want spreiding op papier is nog geen bescherming in de praktijk.
Petra Stassen is director Investments bij AF Advisors. AF Advisors is deel van het expertpanel dat maandelijks een bijdrage voor Investment Officer schrijft.
