Robo-adviesplatforms zijn stilletjes geëvolueerd van noviteit naar infrastructuur. Waar ze aanvankelijk vooral eenvoudige ETF-modelportefeuilles aanboden, ontwikkelen ze nu iets veel krachtigers: individueel opgebouwde, algoritmisch beheerde portefeuilles, vaak geïntegreerd in universele banken, die de klantrelatie, data en distributie al in handen hebben.
Als dit model op grote schaal aanslaat, zijn de implicaties voor de traditionele beleggingsfondsenindustrie verontrustend.
Er is een moment in de Terminator-films waarop Skynet, een militair AI-systeem dat is ontworpen om oorlogen efficiënter te voeren, ophoudt een hulpmiddel te zijn. Het wordt een systeem dat zelfstandig beslissingen neemt. Het kondigt zijn bedoelingen niet aan. Het optimaliseert simpelweg. Efficiënt. Meedogenloos. En op schaal. Robo-advies voelt ongemakkelijk vergelijkbaar.
Ik zag een vroege versie van deze verschuiving al jaren geleden. In 2019 hield ik een Asia Tech-portefeuille aan bij OCBC (RoboInvest). Die bood realtime rapportage, automatische maandelijkse herbalancering en volledige transparantie. Het belangrijkste: de onderliggende aandelen stonden rechtstreeks op mijn naam. Niet op naam van een fonds. Niet gepoold met andere beleggers. Van mij. Voor een particuliere belegger verandert dat de ervaring fundamenteel.
Als grote banken robo-beheerde, discrete portefeuilles aan miljoenen klanten kunnen aanbieden, verdwijnt een hele laag in de waardeketen.
Prestaties zijn eenvoudiger te begrijpen. Kosten zijn zichtbaarder. Rapportages voelen intuïtief aan. De fiscale behandeling hangt uiteraard af van de jurisdictie, maar direct eigendom geeft beleggers vaak meer inzicht in winsten, verliezen en dividenden. Voor ‘de gewone belegger’ voelt dit minder als investeren in een product en meer als het bezitten van een portefeuille, zonder die zelf te hoeven beheren.
Stel je nu voor dat dit model op schaal wordt uitgerold. Als grote banken robo-beheerde, discrete portefeuilles aan miljoenen klanten kunnen aanbieden, verdwijnt een hele laag in de waardeketen. Geen fondsstructuur. Geen transfer agent. Geen dagelijkse intrinsieke waarde. Geen fondsbestuur. Alleen algoritmen, bewaring en continue optimalisatie.
In de komende vijf tot tien jaar zou dat een betekenisvol deel van het vermogen kunnen wegzuigen bij traditionele beleggingsfondsen, met name bij standaard aandelenfondsen en bij gemengde strategieën waar differentiatie al beperkt is en de druk op vergoedingen hoog. Vanuit dat perspectief is de vooruitblik somber.
De machine wordt niet moe. Ze discussieert niet in beleggingscomités. Ze heeft geen verkooppraatje nodig.
De beleggingsfondsenindustrie is gebouwd voor een wereld waarin pooling, standaardisatie en schaal voordelen waren. Robo-advies floreert in een wereld waarin personalisatie, automatisering en direct eigendom zwaarder wegen. De machine wordt niet moe. Ze discussieert niet in beleggingscomités. Ze heeft geen verkooppraatje nodig.
Is dit dan Skynet voor beleggingsfondsen? Niet helemaal. Zelfs Skynet kende grenzen.
Algoritmen herbalanceren portefeuilles briljant, maar ze leggen markten niet uit tijdens crises. Ze optimaliseren risicomaatstaven, maar sturen het gedrag van beleggers niet wanneer angst de overhand krijgt. Ze functioneren goed bij beursgenoteerde, liquide activa, maar hebben het moeilijk zodra portefeuilles verschuiven naar private markten, illiquide strategieën of maatwerkoplossingen.
Daar ligt nog altijd een rol voor de fondsenindustrie. Beleggingsfondsen zijn niet louter producten. Het zijn governance-structuren. Ze bieden collectief toezicht, regulatoire bescherming en toegang tot activaklassen die niet eenvoudig te individualiseren of te automatiseren zijn. Ze verankeren oordeel waar algoritmen op regels vertrouwen.
Robo-advies zal gestandaardiseerde, liquide strategieën voor particuliere beleggers domineren. Beleggingsfondsen zullen hun plaats moeten rechtvaardigen via specialisatie, toegang en expertise. Private markten. Thematische strategieën. Oplossingen gericht op specifieke uitkomsten. Domeinen waar technologie besluitvorming ondersteunt in plaats van vervangt.
De tunnel is donker, maar er is licht aan het einde. De fondsenindustrie zal overleven, maar alleen als zij ophoudt te doen alsof distributie vanzelfsprekend is en accepteert dat transparantie, maatwerk en technologie inmiddels basisvoorwaarden zijn. Robo-adviseurs zijn er niet om de sector te vernietigen. Ze zijn er om haar te dwingen te evolueren.
Christophe Santer is columnist voor Investment Officer Luxembourg. Hij is consultant bij Mangis Bay, een boutique coöperatie van senior experts voor de wereldwijde fondsenindustrie.
